Yeşil Dönüşüm Programı, imalat sanayinde faaliyet gösteren tesislerin kaynak verimliliğini artırmayı ve çevresel etkilerini azaltmayı hedefleyen; başvurusu Yol Haritası Raporu (YHR) ile yapılan, 12–50 milyon TL ve 50 milyon TL+ yatırım eşiklerine göre teşvik mekanizması değişen bir programdır. Başarı, seçilen performans göstergelerinde en az %75 gerçekleşme ve nihai ölçümün yetkili değerlendiriciyle belgelendirilmesiyle ölçülür.

Yeşil Dönüşüm Programı Nedir?

Yeşil Dönüşüm Programı; imalat sanayindeki tesislerin yeşil dönüşüm uygulamalarını planlı, ölçülebilir ve izlenebilir biçimde gerçekleştirmesini hedefleyen bir destek mekanizmasıdır. İşletmelerin hazırladıkları yol haritası doğrultusunda yapacakları yatırımlar, büyüklüğüne göre: Stratejik Hamle Programı veya Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi kapsamında desteklenebilir.

“Yeşil Dönüşüm Merkezi” Unvanı Nasıl Verilir?

Yol Haritası Raporu uygun görülen ve destek kararı alınan projeleri gerçekleştiren tesislere, yol haritasının uygulama süresince Bakanlık tarafından “Yeşil Dönüşüm Merkezi” unvanı verilir.

Yeşil Dönüşüm Programı Neden Bir "Operasyon Projesi"dir?

Program, yalnızca yatırım kalemlerinden ibaret değildir. Asıl yük; aynı anda iki akışı yönetmektir:

1- Teknik veri akışı: enerji/su/atık/emisyon vb. göstergelerde mevcut durum, hedef ve sonuçların ölçümü

2- Finansal veri akışı: harcamaların teşvik mantığına uygun izlenmesi, belgelendirilmesi, nakit akışının kontrolü

Rehberde destek kapsamının; arsa–arazi alımı, bina–inşaat harcaması, makine/teçhizat, teknoloji, yazılım/donanım ile ölçüm–doğrulama–belgelendirme, etüt–test–danışmanlık gibi kalemleri içerebileceği belirtilir. Bu genişlik, CFO/finans ve operasyon ekipleri için “tek seferlik” değil süreç boyunca devam eden bir yönetim yükü yaratır.

Resmi Kapsam ve Yatırım Eşikleri

Programa yalnızca Türkiye’de yerleşik, imalat sanayinde faaliyet gösteren sermaye şirketleri başvurabilir. Program, KOBİ/büyük işletme ayrımı olmaksızın bu kapsamdaki tüm işletmelere açıktır.

Yatırım büyüklüğüne göre iki ana mekanizma vardır:

A) Stratejik Hamle Programı Kapsamı

• Yatırım Tutarı: Asgari 50 Milyon TL ve üzeri projeler.

• Nitelik: Büyük ölçekli, stratejik öneme sahip dönüşüm projeleri.

B) Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi Kapsamı

• Yatırım Tutarı: 12 Milyon TL ile 50 Milyon TL arasındaki projeler.

• Nitelik: Orta ölçekli, belirli teknoloji ve verimlilik odaklı projeler.

Kritik Uyarı: GES/RES “Limit Doldurur” Yanılgısı

Rehberde net bir istisna bulunur:

Güneş/rüzgâr enerjisine dayalı elektrik üretim tesisi yatırımları proje kapsamına dahil edilebilir. Ancak program kapsamında düzenlenecek Yatırım Teşvik Belgesinde bu yatırımlara yer verilmez ve yatırım büyüklüğü hesabında dikkate alınmaz. Ayrıca, bu yatırımlar çıkarıldıktan sonra kalan sabit yatırım büyüklüğü 12 milyon TL’nin altına düşemez.

Özet: GES/RES “kapsamda olabilir”; ama eşik hesabında “limit dolduran kalem” gibi davranma.

“Yeşil Dönüşüm” Yol Haritası Nasıl Hazırlanır?

Programa başvurunun temeli, işletmenin yeşil dönüşüm vizyonunu ortaya koyan Yol Haritası Raporu'dur. Yatırımcılardan, yeşil dönüşüm sürecine ilişkin toplamda en az beş yıllık orta ve uzun vadeli planlamalarını sunmaları beklenir.

Aşama 1: Mevcut Durum Ölçümü

"Neredeyiz?" sorusuna yanıt vermeden "Nereye gideceğiz?" diyemezsiniz. Tesisin mevcut enerji tüketimi, su kullanımı veya atık miktarı geçerli bilimsel tekniklerle ölçülmelidir.

• Kim Yapar? Yatırımcının kendisi veya anlaştığı bir danışmanlık firması yapabilir.

Aşama 2: Hedeflerin Belirlenmesi

Program, 5 yıllık orta ve uzun vadeli bir planlama bekler. Hedefler "daha az su tüketeceğiz" gibi soyut değil; "Birim ürün başına su tüketimini %15 azaltacağız" gibi somut ve ölçülebilir olmalıdır.

Aşama 3: Performans Göstergelerinin Seçimi

Proje hedefi, aşağıdaki göstergelerin en az birinde iyileştirme sağlamalıdır ve hedefler birim üretim başına belirlenmelidir:

• Enerji tüketimİ

• Sera gazı emisyon miktarı

• Hava kirletici emisyon miktarı

• Karbon ayak izi

• Su ayak izi

• Hammadde tüketimi

• Atık miktarı

• Su tüketimi

• Atık su miktarı

• Atık su kirlilik yükü

• Tesis atıklarından geri dönüştürülmüş girdi miktarı

Aşama 4: Yeşil Dönüşüm Uygulamalarının Belirlenmesi

Rehber örnekleriyle uyumlu şekilde; atık ısı geri kazanımı, arıtılmış suyun yeniden kullanımı, fosil yakıt azaltımı, verimli ekipman değişimi, izleme/dijital sistemler gibi uygulamalar seçilir.

Proje hedeflerinin başarısı, "daha çevreci olduk" beyanıyla değil, resmi rehberde tanımlanan performans göstergelerindeki somut iyileştirmelerle ölçülür. Yatırımcı, Yol Haritası Raporunda bu göstergelerin en az birinde, birim üretim başına miktarsal veya oransal iyileştirme hedefi belirlemelidir. 

Başvuru Süreci ve Dijital Yönetim

Başvurular Program Portalı üzerinden çevrimiçi yürütülür. Rehbere göre:

• Başvuru işlemleri, üzerinden gerçekleştirilir.

• Başvuru Formu Şablonu ve YHR Şablonu portalda yayınlanır.

• Başvuru kapsamında belge elden teslim edilmez.

• Belgelerin taranmış halleri, başvuru sahibinin geçerli e-imza sertifikasıyla sisteme girilir ve ilgili birime KEP üzerinden iletilir.

• Başvuruyu yapacak gerçek kişinin, firma adına yetkilendirmesinin tamamlanmış olması gerekir.

• E-TUYS’ta ilgili firma adına yetkilendirilmiş kişi, başvuruyu Portal üzerinden yapar ve Proje Yetkilisi olarak kabul edilir. Resmî bildirimler yalnızca Proje Yetkilisine yapılır.

• Başvuru, hem YHR’nin yüklenmesi hem de portal proje başvurusunun tamamlanmasıyla gerçekleşir; uygulama tebliğindeki süreler bağlayıcıdır.

• Çağrılar sürekli açık olduğu için başvuruda dönemsel zaman kısıtı yoktur.

Pratik Checklist (8 adım)

1. E-TUYS yetkilendirmesini doğrula

2. Portal şablonlarını indir (Başvuru + YHR)

3. Mevcut durum ölçümlerini tamamla

4. Performans göstergelerini seç ve hedefleri birim üretim bazında yaz

5. YHR’yi tamamla ve belgeleri taranmış formatta hazırla

6. Portal üzerinden başvuruyu yap; e-imza ile işle

7. KEP ile ilgili birime iletim adımını tamamla

8. Uygulama sürecinde izleme–raporlama disiplinini kur; nihai ölçüme hazırlık yap

Yeşil Dönüşüm Merkezi Unvanı ve Riskler

Programın kritik başarı kriteri şudur: Yatırımcı tarafından belirlenen her bir performans göstergesi hedefinin en az %75 oranında gerçekleştirilmesi başarı açısından esastır.

• Mevcut durum ölçümü yatırımcı tarafından yapılabilir/yaptırılabilir.

• Proje tamamlanınca yapılacak Nihai Durum Ölçümü, yatırımcının Değerlendirici Listesinden seçeceği yetkili değerlendirici tarafından yapılır.

• %75 başarının sağlanamaması halinde “Yeşil Dönüşüm Merkezi” unvanının iptali riski doğar.

Görünmeyen Zorluk: Veri ve Finans Yönetimi

Yeşil dönüşüm, teknik ekipte mühendislik; finans ekibinde ise veri + nakit + belgelendirme operasyonudur. Özellikle büyük yatırım tutarlarında (50 milyon TL+) çok sayıda tedarikçi kalemi ortaya çıkar ve şu disiplinler kritik hale gelir:

• Proje bütçesinin bütüncül takibi

• Teşvik kapsamına göre harcama sınıflaması

• Ödeme–fatura–kayıt tutarlılığı

• Nakit akışı etkisinin yönetimi

A) Teknik Veri Akışı Karbon, su ve enerji verilerinin sahadan (sayaçlar, IoT sensörler) toplanması gerekir. Bu, projenin "teknik" başarısı için şarttır.

B) Finansal Veri Akışı (Bütçe ve Raporlama) Harcamaların şeffaf ve izlenebilir yönetimi gerekir. Bu noktada Finrota, finansal veri konsolidasyonu ve raporlama disiplini tarafında destekleyici rol oynayabilir.

• Tek panel görünürlüğü: Farklı banka hesap hareketlerini tek panelde görüntüleyip takip etmeye yardımcı olur.

• ERP/muhasebe aktarım kurgusu: Banka hareketlerini ERP/muhasebe sistemlerine aktarmak için kural/entegrasyon kurguları ile manuel yükü ve hata riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Not: Finrota bir karbon hesaplama aracı değildir; yeşil dönüşüm yatırımınızın finansal operasyonunu ve bütçe takibini dijitalleştiren finansal yönetim platformudur.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Kimler başvurabilir?

Türkiye’de yerleşik, imalat sanayinde faaliyet gösteren sermaye şirketleri başvurabilir.

2. Yeni kurulacak bir fabrika için bu programa başvurabilir miyim?

Hayır. Program, mevcut imalat sanayi tesislerinin dönüşümünü hedefler. Komple yeni yatırımlar (mevcut tesise entegre olmayanlar) desteklenmez.

3. Ar-Ge projeleri desteklenir mi?

Yeşil dönüşümde kullanılacak teknoloji/ürün geliştirmeye veya üretmeye yönelik Ar-Ge ya da yatırım faaliyetleri için destek sağlanmaz.

4. Yol Haritası Raporu zorunlu mu?

Evet. Başvuru; hem YHR hem de portal proje başvurusu tamamlanınca gerçekleşir. YHR yüklenmeyen başvuru değerlendirme dışı kalabilir.

5. Yeşil Dönüşüm Lideri kim olmalıdır? 

E-TUYS’ta firma adına yetkilendirilmiş, Portal üzerinden başvuruyu yapan gerçek kişidir. Resmî bildirimler yalnızca bu kişiye yapılır.

6. Programın süresi ne kadardır? 

Programın belirli bir son başvuru tarihi yoktur, çağrılar sürekli açıktır. Yol haritası ise en az 5 yıllık bir planlamayı kapsamalıdır.

7. %75 kuralı nasıl uygulanır?

Yatırımcının seçtiği her bir performans göstergesi hedefinin en az %75’i gerçekleşmelidir. Nihai ölçüm, yetkili değerlendirici tarafından yapılır.

Yeşil Dönüşüm Programı, işletmenizi geleceğin rekabet koşullarına hazırlayan stratejik bir yolculuktur. Bu yolculukta başarı; doğru mühendislik hedeflerini belirlemek, bu hedefleri bilimsel verilerle ölçmek ve yatırım bütçesini şeffaf bir finansal disiplinle yönetmekten geçer.

Sürecin teknik tarafını uzman mühendislerinize emanet ederken, yatırımın finansal veri takibi ve raporlama yükünü hafifletmek için dijital finansal araçlardan faydalanmayı ihmal etmeyin.

Yasal Bilgilendirme: Bu içerik, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan “Yeşil Dönüşüm Programı Bilgilendirme Rehberi” esas alınarak hazırlanmıştır. Uygulama detayları ve süreler için ilgili Tebliğ ve resmî duyurular takip edilmelidir.